ارزیابی 10 مترجم درباره کتاب های حوزه هنر و اندیشه ، از دشواری های متن فلسفی تا بی توجهی ناشران دانشگاهی

به گزارش وبلاگ جی فورس هنرآنلاین نوشت: ارزیابی کتاب های ترجمه حوزه ادبیات موضوعی بود که مدتی پیش در گفت وگو با 10 تن از مترجمان این عرصه پی گرفتیم. دنیای ترجمه گسترده است و در ابعاد مختلفی می توان به آن پرداخت. اهمیت و تاثیرگذاری مبحث ترجمه نیز در جامعه روشن و بدیهی است. در ادامه این جریان را در ارزیابی کتاب های ترجمه حوزه هنر و اندیشه دنبال کردیم. اهالی این حوزه نیز نقطه نظراتی را مطرح کردند که به مرور منتشر شد و در این نوشتار به گردآوری مهم ترین نکات گفت وگوها هم چون نشر کتاب هایی فاقد ارزش علمی و ادبی، بی توجهی ناشران دانشگاهی، کمبود منابع در عرصه هنر، عدم تسلط بر زبان، فقدان قانون و نبود حق نشر، دشواری های ترجمه متون فلسفی و نظری پرداختیم.

ارزیابی 10 مترجم درباره کتاب های حوزه هنر و اندیشه ، از دشواری های متن فلسفی تا بی توجهی ناشران دانشگاهی

گله از ناشران دانشگاهی

حمیدرضا بسحاق مترجم و مدرس دانشگاه با این شرح که در ترجمه کتاب های فلسفی و هنری شرایط ناگواری را شاهدیم، گفت: متاسفانه ترجمه متون فلسفی تا حدود زیادی به بازی گرفته شده و نظارت دقیقی هم بر آن نمی شود؛ هر فردی کتابی فلسفی را به ضرب دیکشنری می خواهد ترجمه کند. متون فلسفه هنر و زیبایی شناسی دشوارترین متون محسوب می شوند و به دلیل همین دشواری بیشتر ترجمه های موجود غیرقابل استفاده هستند. آنان که فلسفه را می شناسد با هنر آشنا نیستند و آنان که هنر را می شناسند با فلسفه ناآشنایند.

او با این شرح که کثرت ترجمه ها موجب شهرت برخی مترجمان شده و کمیت جای کیفیت را گرفته، اضافه نمود: تخصص در ترجمه بسیار مهم است، بیشتر ترجمه های کتاب های فلسفه، تاریخ هنر و زیبایی شناسی دارای اشتباهات فاحشی هستند. برخی مترجمان نگاه نمی نمایند کتاب چه اهمیتی دارد و چقدر مهم است. معمولا کتاب های کم حجم و روان برای ترجمه انتخاب می شوند که بیشتر اهداف تجاری دارند تا علمی. بیشتر کتاب های مهم فلسفی و زیبایی شناسی به دلیل حجم زیاد و دشواری متن، ترجمه نشده اند. ناشران هم به این موضوع اهمیت چندانی نمی دهند. گله من بیشتر از ناشران دانشگاهی است که در این سال های اخیر کمتر کتاب مهمی منتشر نموده اند و این در حالی است که در جهان عظیم ترین کتاب های فلسفی، هنری و ادبی توسط ناشران دانشگاهی منتشر شده است.

جای خالی کتاب های آموزشی و نظری

اصغر نوری مترجم و کارگردان تئاتر، جای کتاب های آموزشی و نظری را در کشورمان خالی می داند؛ او گفت: ترجمه این متون الزامی است. در همه جهان 80 درصد این کتاب های واجب را انتشارات دانشگاه ها چاپ می نمایند چون علمی هستند و با اصول پژوهش علمی نوشته شدند. از اول تصور شده مخاطب این آثار دانشجویان و پژوهشگران هستند نه عموم مردم. ناشرهای عمومی معمولا این آثار مفصل و حجیم را نشر نمی دهند چون فکر می نمایند شکست می خورند. در این میان دانشگاه های معتبر آن رشته تخصصی هنر، بخش انتشارات دارند که مرتب و منظم کار می نماید و پول خوب به پژوهشگران می دهد و امکانات خوبی برای آن ها فراهم می نماید. ما این بخش را در ایران دست کم گرفتیم. مدیریت و برنامه ریزی در این زمینه وجود ندارد. تقریبا هیچ دانشگاهی ناشر قدرتمند ندارد؛ ناشرانی هستند ولی زیربنایی فعالیت نمی نمایند. برای همین شاهدیم مثلا کتابی درباره فلسفه پست مدرنیسم که باید درباره آن پژوهش شود توسط هر ناشر غیرتخصصی منتشر می شود. یا کتاب مهم یک نویسنده پست مدرن هنوز ترجمه نشده ولی چهار کتاب درباره آن شخص به فارسی برگردانده شده است. یا کتاب مهم او که بنای کار اوست را نداریم ولی اثر آخر او به فارسی موجود است. این یعنی هیچ برنامه ریزی و تفکری پشت انتشار این متون نیست.

او با تاکید بر این که باید از سوی وزارت ارشاد در امتیاز نشر دادن دقت بیشتر صورت بگیرد، گفت: همان گونه که به هر شخصی اجازه نمی دهیم مطب باز کند به هر فردی اجازه ندهیم انتشارات باز کند. ببینیم آیا این فرد سیاست فرهنگی دارد و چقدر از فرهنگ می داند. وزارت ارشاد می تواند سخت گیرانه تر به ناشران اجازه کار دهد و دوم به قانون حق انتشار بپیوندد. این دو عامل باعث می شود دیگر این همه کتاب بد، ترجمه و چاپ نشود و ناشر مجبور است کتاب درست انتخاب و ترجمه خوبی ارائه دهد.

صندلی مبهم مترجم

صادق رشیدی نویسنده، مترجم و پژوهشگر مطالعات نظری هنر و ادبیات، با بیان این که امروز اوضاع و احوال کتاب های ترجمه شده از نظر کیفی و نوع محتوا مطلوب نیست، زیرا هدف های روشنی برای نقش فرهنگی وجود ندارد، گفت: صندلی مترجم و مترجمان مبهم است، زیرا ترجمه های حرفه ای اندک هستند و تعدد مترجمان دارالترجمه ای و به اصطلاح نرم افزاری بسیار فراوان. بخش مهمی از این مشکل متعلق به دو طیف یا دو گروه اجتماعی است. گروهی از دانشگاهیان و استادانی که برای ارتقا و رزومه اقدام به ترجمه های مشترک و شتاب زده می نمایند و گروهی که برای کسب شهرت و قانع کردن صندلی اجتماعی صرفا به دنبال کتاب سازی هستند. این تصور که کتاب سازی صرفا معطوف به حوزه تدوین و تالیف می شود، اشتباه است. کتاب سازی در واقع نوعی کوشش بی فرجام برای داشتن و چاپ کتاب به هر شکل و طریقی است که شامل آثار سطح پایین ترجمه ای هم می شود. چون نظارتی هم صورت نمی گیرد و ناشر هم برای فروش صرفا تولیدنماینده است، شاهد کتاب هایی هستیم که فاقد ارزش علمی و ادبی و کیفیت مطلوب در ترجمه هستند.

او ترجمه کتاب در کشورمان را پیوسته متاثر از تحولات سیاسی و اجتماعی دانست و توضیح داد: شرایط محتوای کتاب های موجود در بازار نشر، نشان می دهد در جهت ترجمه هیچ گونه سیاست فرهنگی روشنی بر اساس احتیاجهای علمی، ادبی و هنری جامعه وجود نداشته و ندارد. چرا که ما در برخی از حوزه ها با کمبود منابع روبرو هستیم و احتیاجمندی های دانش ما هنوز مرتفع نشده است.

تشکیل مرکزی برای نظارت بر امر ترجمه

عبدالحسین لاله نویسنده و مترجم، نیز با توجه به ترجمه هایی که امروزه در دسترس جامعه هنری است، شرح داد: به وضوح شاهدیم بیشتر افرادی که کار ترجمه انجام می دهند به خاطر ضعف و عدم تسلط کامل بر زبان ترجیح می دهند آثاری را به فارسی برگردانند که متن های آسانی داشته باشند. یعنی این جا تعیین نماینده موضوع اثر نیست، بلکه میزان توانایی مترجم است؛ چون مترجم می بیند اگر فلان اثر را ترجمه کند 9 ماه وقت او را خواهد گرفت ولی یک کتاب که متن سبک دارد و راحت است را سه ماهه تمام می نماید. در نتیجه دلیل انتخاب یک کتاب برای ترجمه بیش از این که به اصطلاح ضرورت توجه به موضوع آن باشد متاسفانه وابسته به میزان توانایی مترجم است. بر این اساس بسیاری از آثار که متن های سنگینی دارند و اتفاقا برای جامعه هنری لازم هستند، مترجم ندارند و یا عده کمی به آن ها پرداخته اند. اما متن هایی که به اصطلاح از صفحات زرد مجلات و نشریات خارجی اخذ شده اند به فارسی برگردانده می شوند که می توان گفت نوعی ترویج جهالت و ناآگاهی است. بنابراین جامعه از توجهاتی که باید به عرصه های هنری داشته باشد مغفول می ماند.

او به معاونت فرهنگی وزارت ارشاد توصیه کرد با همکاری وزارت علوم، مرکزی را برای نظارت بر امر ترجمه زبان های مختلف تشکیل دهند و از کارشناسان خبره بهره ببرند تا ترجمه از این شرایط خلاص شود.

اهمیت حضور ویراستاران متخصص در انتشارات

محمد شهبا پژوهشگر با این شرح که بیشتر از آن که به مترجم بسیار خوب احتیاج داشته باشیم به ویراستاران متخصص در زمینه های گوناگون هنری احتیاج داریم، گفت: وقتی کتاب را تحویل انتشارات می دهم ویراستار متخصص وجود ندارد که متن را آنالیز و اشکالات را رفع کند. فقط برخی متن انگلیسی را مقابله می نمایند.

او با بیان این که در حیطه سینما، کتاب ها دو جنبه عملی و نظری دارند، توضیح داد: بحث عملی به چگونگی کار کارگردان، فیلمبرداری، فیلمنامه و از این قبیل برمی شود. متون بحث نظری که میان رشته ای است مثل جامعه شناسی، روان شناسی و مطالعات فرهنگی مجموعه های مفصل محسوب می شوند چرا که افراد گوناگونی در این زمینه نظریه پردازی کردند، ولی متاسفانه تعداد معدودی از این آثار به زبان فارسی ترجمه شدند و جای آن ها در بازار کتاب خالی است. پرداختن به چنین آثاری احتیاجمند کار گروهی و چند مترجم، ویراستار خوب و ناشر علاقه مند است.

فقدان قانون در عرصه نشر

محمدرضا خاکی مترجم، مدرس و کارگردان تئاتر، با این شرح که فقدان قانون در عرصه نشر ترجمه موجب شده مسایل زیان باری را در حوزه فرهنگ ببینیم، ادامه داد: باید شرایطی ایجاد شود که قانون ضمن حمایت از نشر راه را بر جعل و سرقت ترجمه ها ببندد. متاسفانه این امر فقط محدود به سرقت نمایشنامه نیست، شوربختانه مقاله و انتها نامه های دانشگاهی هم جعل می شوند و برخی وقت ها دانشجویی که مقاله یا رساله ای را خریده حتی نمی تواند در جلسه دفاع از روی آن بخواند. عده زیادی مترجم داریم که برخی از آن ها تسلط خوبی نسبت به زبان مبدا و مقصد ندارند؛ گاهی اوقات ساختار جمله ها آنقدر بی قاعده شده و عبارات آنقدر بی معنی که تعیین است به یاری نرم افزار گوگول ترجمه شده اند. ماشین ترجمه که نمی تواند زیبایی زبان و یا ریتم بیان پرسوناژ را ترجمه کند؛ ماشین که نمی تواند ظرافت های زبانی، مفاهیم فکری و فلسفی بیافریند.

او با این شرح که باید تمایل و اراده جمعی در عرصه های مختلف فرهنگی بوجود آید، اضافه نمود: ضروری است قوانین نشر برای آشنایی همه تدوین و آموزش داده شود و این فرایند یک سویه نیست. نهادهای فرهنگی باید در این زمینه کوشش نمایند. مشارکت برای دفاع از عرصه های فرهنگی کشور ضروری است. سودجو همواره هست، باید شرایط سودجویی را محدود کنیم و راه خلاف را ببندیم.

ضعف دانشگاه ها

رامتین شهبازی نویسنده، مترجم و منتقد، بخش کتاب های مغفول مانده و ترجمه نشده را به فضای آکادمیک مرتبط دانست و گفت: جامعه دانشگاهی خیلی اهل تنوع نیست. دوست دارند رساله ها و انتها نامه ها در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری موضوعات تکراری داشته باشند تا موضوعات تازه و بدیع. تا دانشجو می خواهد برود سراغ موضوع جدید، می گویند این که رفرنس ندارد و اصلا ممکن نیست، در صورتی که این موضوعات به زبان فارسی رفرنس ندارند. دانشگاه ها در این زمینه ضعف دارند، موارد این چنینی دست به دست هم می دهد و زنجیره ای را بوجود می آورد تا از یک سو راضی باشیم به اندازه بازار نشر، کتابخوان ها و انتشاراتی که اتفاق می افتد. از طرفی طبیعی است که از جهان عقب هستیم و بایستی ناشران لحظه روبرو شان را با بازار کتاب تغییر دهند.

او با بیان این که در سال های اخیر بسیاری از استادان دانشگاه که در یک رشته دارای مدارج بالای تحصیلی هستند وارد حوزه ترجمه شده اند که اتفاق خجسته ای است، اضافه کرد: این اشخاص یا ویراستاری می نمایند و یا خود دست به ترجمه می زنند و دانش را با ترجمه وارد می نمایند، چرا که با احتیاجسنجی، تسلط بر موضوع و احتیاج دانشجو به این کار اهتمام دارند. خوش بختانه با اطمینان بیشتر می توان این کتاب ها را تهیه کرد تا مترجمی که همه نوع اثر ترجمه می نمایند.

ترجمه مسئله شخصی شده

مازیار اسلامی مترجم و پژوهشگر با این شرح که در مبحث ترجمه در همه زمینه ها به ویژه متون نظری و هنری در بازار کتاب با اغتشاش و افراط روبروییم، گفت: فقدان قانون حق انتشار باعث شده ترجمه عملا یکی از بی دغدغه ترین و ساده ترین فعالیت های اجتماعی باشد. روال و قواعدی وجود ندارد و ترجمه مسئله شخصی شده و ارزش و اهمیت کتاب و جدی دریافت آن به شخص مترجم برمی شود.

او با بیان این که درصد قابل توجهی از کتاب های ترجمه ابتدایی ترین استانداردهای صنعت نشر را ندارند، ادامه داد: دلیل این بازار بلبشو این است که ناشر ساده ترین کتاب را از اینترنت پیدا نموده و فایل آن را دانلود می نماید سپس نیروی جوانی که زبان می داند و شغلی ندارد به ترجمه مشغول می شود. حجم قابل توجهی از ترجمه ها بدون شناخت مترجم و اشراف از موضوع به فارسی برگردانده شده اند. فرایندی برای آماده سازی، نسخه پردازی، ویراستاری علمی، محتوایی و فنی وجود ندارد. در نتیجه امری طبیعی است که بدون حق انتشار در قیاس با جهان، ترجمه کتاب کار ساده و راحتی به نظر بیاید. عدم وجود تعامل ناشران داخلی و خارجی و نبود نظارت از سوی آن ها به این موضوع دامن زده است.

نشر کتاب بدون هیچ کاربردی

علی اکبر علیزاد مترجم و کارگردان تئاتر با این شرح که ترجمه تبدیل به یک کار بی اهمیت شده، ادامه داد: بخش زیادی از این جریان به موجی برمی شود که افراد برای خود در عرصه هنر رزومه می ساختند و این قضیه بسیار حاد شد. متاسفانه دو، سه ناشر در عرصه تئاتر و هنر نیز همین کار را کردند و با بها دادن به ترجمه های بد، کتاب هایی پر از غلط و اشتباه نشر یافتند. چون در زمینه هنر فضا در کشورمان بسته است چندین قدم از مسایل هنری تئوری و عملی جهان عقب هستیم به همین دلیل مجبوریم به وسیله خواندن مسایلی را درک کنیم که برخی اوقات درک و برداشت ما اشتباه است؛ چون غلط خواندیم و یاد گرفتیم. حتی برخی کتاب هایی که ترجمه و منتشر می شوند مسایلی را مطرح می نمایند که مُد روز محسوب می شوند و احتیاج جامعه امروز ما نیستند ولی شاهد نشر آن ها هستیم بدون هیچ کاربردی. البته عدم شناخت برای ترجمه موضوع مهمی است و کمتر افرادی تشخیص می دهند کدام کتاب به درد می خورد. شخصا چون تدریس می کنم می دانم احتیاجها چیست و دنبال کتابی هستم که دانشجو در فضای آکادمیک به آن احتیاج مبرم دارد و یا خودم ترجمه را شروع می کنم یا به دیگران پیشنهاد می دهم.

او با بیان این که کتاب های تئوری منتشر شده در حد استفاده برای نوشتن انتها نامه فوق لیسانس، دکتری و تبدیل شدن به سئوالات کنکور مورد استفاده قرار می گیرند، توضیح داد: یعنی کتاب های نظری که در هزار نسخه چاپ می شوند مصرف شان در همین حد است و پس از یکی، دو سال که چاپ آن تمام می شود تجدید نشر هم نمی شوند. به طور نمونه در حوزه تئاتر، افراد درگیری تئوریک ندارند. اصلا از 10-20 سال پیش همواره چیزی وجود داشته که اسم آن را (تحقیر نظریه) می گذارم؛ انگار نظریه چیزی است که باید در کتاب ها خوانده شود و به درد عمل نمی خورد و خواندن آن بی فایده است و این تحقیر نظریه است.

رقابت برای ترجمه کتاب

مهتاب بلوکی مترجم، یکی از روینمودهای اصلی ترجمه در سال های اخیر را برگردان کتاب های جدید به ویژه متونی که جایزه دریافتد دانست و گفت: یک جور رقابت و مسابقه ای شکل گرفته که هر شخص زودتر کتاب را پیدا کرد آن را ترجمه کند تا به بازار عرضه شود.

او با این شرح که در مبحث ترجمه ناشران احتیاجمند گروه های ویراستاری هستند، توضیح داد: ویراستاران تخصصی که با دقت متن را مطالعه و بازنگری نمایند تا به صحت آن یاری شود. باید این شیوه به صورت عمومی دربیاید و ناشران حتما متن ترجمه شده را برای مقابله با متن اصلی یا برای روان سازی زبان فارسی به گروه های ویراستاری تحویل دهند. در نتیجه کتاب قابل فهم به مخاطب برسد.

منبع: ایبنا - خبرگزاری کتاب ایران

به "ارزیابی 10 مترجم درباره کتاب های حوزه هنر و اندیشه ، از دشواری های متن فلسفی تا بی توجهی ناشران دانشگاهی" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "ارزیابی 10 مترجم درباره کتاب های حوزه هنر و اندیشه ، از دشواری های متن فلسفی تا بی توجهی ناشران دانشگاهی"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید